تدوین مدل ساختاری خودناتوان سازی تحصیلی براساس خودپنداره تحصیلی با نقش میانجی خودتنظیمی تحصیلی در دانش ­آموزان دختر و پسر دارای آسیب بینایی

چکیده

هدف پژوهش حاضر تدوین و آزمون مدل ساختاری خودناتوان‌سازی تحصیلی بر اساس خودپنداره تحصیلی با نقش میانجی خودتنظیمی تحصیلی در دانش‌آموزان دارای آسیب بینایی بود. این مطالعه از نوع توصیفی–همبستگی و مبتنی بر تحلیل معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان 12 تا 22 ساله دارای آسیب بینایی در تهران در سال تحصیلی 1403–1404 بود که 230 نفر به روش نمونه‌گیری دردسترس انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه خودناتوان‌سازی تحصیلی شوینگر و استینسمر-پلستر (2011)، پرسشنامه خودپنداره تحصیلی لیو و وانگ (2005) و پرسشنامه خودتنظیمی تحصیلی بوفارد و همکاران (1995) بود. داده‌ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و مدل‌یابی معادلات ساختاری در SPSS24 و Amos26 تحلیل شد. نتایج نشان داد بین خودپنداره تحصیلی و خودناتوان‌سازی تحصیلی رابطه منفی و معنادار وجود دارد (r = −0.542, p < 0.01) و خودپنداره تحصیلی همچنین با خودتنظیمی تحصیلی رابطه مثبت و معنادار دارد (r = 0.545, p < 0.01). ضریب مسیر مستقیم خودپنداره تحصیلی بر خودناتوان‌سازی تحصیلی معنادار بود (β = −0.705, p = 0.001). نتایج بوت‌استروپ نیز نشان داد خودتنظیمی تحصیلی نقش میانجی معناداری در رابطه بین خودپنداره تحصیلی و خودناتوان‌سازی تحصیلی دارد، زیرا حدود اطمینان 95 درصد اثر غیرمستقیم فاقد صفر بود. این پژوهش نشان داد که خودپنداره تحصیلی، هم به صورت مستقیم و هم از طریق تقویت مهارت‌های خودتنظیمی، بر کاهش خودناتوان‌سازی تحصیلی دانش‌آموزان دارای آسیب بینایی اثرگذار است. تقویت باورهای مثبت تحصیلی می‌تواند راهکار مهمی برای کاهش رفتارهای خودناتوان‌ساز باشد.