مقایسه اثربخشی زوج‌درمانی هیجان‌مدار (EFT) و زوج‌درمانی شناختی-رفتاری (CBT) بر کاهش نشانه‌های اضطراب، افسردگی و بهبود کیفیت رابطه در زوج‌های با تجربه تروما در دوران کودکی

چکیده

هدف این پژوهش مقایسه اثربخشی زوج‌درمانی هیجان‌مدار و زوج‌درمانی شناختی–رفتاری بر کاهش اضطراب و افسردگی و بهبود کیفیت رابطه در زوج‌های دارای تجربه تروما در دوران کودکی بود. این پژوهش با طرح کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده با گروه کنترل و الگوی پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه انجام شد. نمونه پژوهش شامل ۴۵ زوج (۹۰ نفر) مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره شهرهای تهران و کرج بود که به‌صورت تصادفی در سه گروه زوج‌درمانی هیجان‌مدار، زوج‌درمانی شناختی–رفتاری و گروه کنترل قرار گرفتند. گروه‌های مداخله طی جلسات هفتگی پروتکل‌های درمانی مربوطه را دریافت کردند و گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد اضطراب، افسردگی و کیفیت رابطه در سه مرحله جمع‌آوری و با تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۷ تحلیل شد. نتایج نشان داد اثرات اصلی زمان، گروه و تعامل زمان×گروه برای هر سه متغیر اضطراب، افسردگی و کیفیت رابطه معنادار است. هر دو مداخله EFT و CBT نسبت به گروه کنترل موجب کاهش معنادار اضطراب و افسردگی و افزایش کیفیت رابطه شدند. با این حال، EFT در مقایسه با CBT اثربخشی بیشتری در کاهش افسردگی و بهبود کیفیت رابطه نشان داد و این اثرات در مرحله پیگیری سه‌ماهه نیز حفظ شد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد هر دو رویکرد درمانی در بهبود سلامت روان و کیفیت رابطه زوج‌های دارای تجربه تروما مؤثرند، اما زوج‌درمانی هیجان‌مدار به دلیل تمرکز عمیق‌تر بر هیجان‌ها و پیوندهای دلبستگی، اثربخشی برتری در بهبود کیفیت رابطه و کاهش افسردگی دارد.