اثربخشی بسته آموزشی خودمراقبتی روانشناختی مثبت‌نگر برای نوجوانان پسر با رفتارهای پرخطر بر تنظیم هیجان و خودکارآمدی مقابله‌ای

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی بسته آموزشی خودمراقبتی روانشناختی مثبت‌نگر بر تنظیم هیجان و خودکارآمدی مقابله‌ای نوجوانان پسر دارای رفتارهای پرخطر انجام شد. روش پژوهش حاضر شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دوماهه همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش شامل نوجوانان پسر 15 تا 17 سال دارای رفتارهای پرخطر مراجعه‌کننده به مرکز مشاوره توحید شهر تهران بود. پس از غربالگری اولیه، 40 نفر به روش هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه تنظیم شناختی هیجان و پرسشنامه خودکارآمدی مقابله‌ای بود. گروه آزمایش در 12 جلسه 90 دقیقه‌ای بسته آموزشی خودمراقبتی مثبت‌نگر شرکت کرد، در حالی‌که گروه کنترل در فهرست انتظار قرار گرفت. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS-24 تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بسته آموزشی خودمراقبتی مثبت‌نگر موجب بهبود معنادار تنظیم هیجان و افزایش خودکارآمدی مقابله‌ای در نوجوانان پسر دارای رفتارهای پرخطر شد. اثرات اصلی آزمون، عضویت گروهی و اثر تعاملی آزمون و گروه در تمامی مؤلفه‌های تنظیم هیجان و خودکارآمدی مقابله‌ای معنادار بود (0.001>P). نتایج آزمون تعقیبی بونفرونی نشان داد که میانگین نمرات گروه آزمایش از پیش‌آزمون به پس‌آزمون و پیگیری در مؤلفه‌های سازگارانه تنظیم هیجان و خودکارآمدی مقابله‌ای به‌طور معناداری افزایش و در مؤلفه‌های ناسازگارانه کاهش یافته است، در حالی‌که در گروه کنترل تغییر معناداری مشاهده نشد. همچنین تفاوت میان پس‌آزمون و پیگیری معنادار نبود که بیانگر پایداری اثربخشی مداخله در دوره پیگیری است. بسته آموزشی خودمراقبتی مثبت‌نگر می‌تواند به‌عنوان یک مداخله روان‌شناختی مؤثر در بهبود تنظیم هیجان و ارتقای خودکارآمدی مقابله‌ای نوجوانان پسر دارای رفتارهای پرخطر مورد استفاده قرار گیرد. تمرکز بر توانمندسازی روان‌شناختی، هیجان‌های مثبت، مهارت‌های مقابله‌ای و خودآگاهی می‌تواند نقش مهمی در کاهش آسیب‌پذیری روانی و پیشگیری از رفتارهای پرخطر نوجوانان ایفا کند.