نشریه علمی روانشناسی سلامت و اختلالات رفتاری 4 پیاپی 16 1405 07 01 Designing a Prevention Model for Factors Influencing Adolescent Addiction: Perspectives of Addiction Specialists طراحی الگوی پیشگیری عوامل مؤثر در اعتیاد نوجوانان از دیدگاه متخصصان حوزه اعتیاد 1 23 FA زاهره حق پرست گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران هادی پورشافعی دانشیار، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران سمانه سادات جعفر طباطبایی گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران فاطمه شهابی زاده گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران Journal Article 1404/11/05 <p>The present study aimed to design a comprehensive and localized prevention model for adolescent addiction based on the systematic identification of influencing factors from the perspective of addiction specialists. This qualitative exploratory study was conducted using semi-structured interviews with 15 experts and professionals in the field of addiction in Birjand. Participants were selected through purposive and snowball sampling methods, and data collection continued until theoretical saturation was achieved. Data were analyzed concurrently with collection using thematic analysis, leading to the extraction of basic, organizing, and overarching themes. The findings revealed that the causes of adolescent substance use can be categorized into three levels: predisposing, triggering, and exacerbating factors. Individual and interpersonal factors such as lack of life skills, low resilience, inability to refuse, and peer influence were identified as predisposing factors. Family-related factors including economic deprivation, inappropriate parenting styles, parental addiction, and weak supervision functioned as triggering factors. Social, cultural, and environmental conditions such as easy access to substances, cultural poverty, generational gaps, and limited educational and recreational facilities were identified as exacerbating factors. Furthermore, multilevel preventive strategies were identified across individual, interpersonal, family, social, cultural, and environmental domains, emphasizing life skills training, family strengthening, policy interventions, and the creation of safe environments. The results indicate that effective prevention of adolescent addiction requires a comprehensive, multilevel, and coordinated approach involving individuals, families, schools, and communities, and the proposed model provides a practical and evidence-based framework for preventive interventions.</p> <p>هدف این پژوهش طراحی یک الگوی جامع و بومی پیشگیری از اعتیاد نوجوانان بر اساس شناسایی نظام‌مند عوامل مؤثر از دیدگاه متخصصان حوزه اعتیاد بود. این مطالعه با رویکرد کیفی و اکتشافی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۵ نفر از متخصصان و کارشناسان حوزه اعتیاد در شهر بیرجند جمع‌آوری گردید. نمونه‌گیری به‌صورت هدفمند و گلوله‌برفی انجام شد و فرایند گردآوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده‌ها به‌صورت هم‌زمان با گردآوری، تحلیل شده و از طریق تحلیل مضمون، مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر استخراج گردید نتایج نشان داد که علل گرایش نوجوانان به مصرف مواد در سه سطح «عوامل زمینه‌ساز»، «عوامل آشکارساز» و «عوامل تشدیدکننده» طبقه‌بندی می‌شوند. عوامل فردی و بین‌فردی شامل ضعف مهارت‌های زندگی، تاب‌آوری پایین، ناتوانی در نه‌گفتن و تأثیرپذیری از همسالان، به‌عنوان عوامل زمینه‌ساز شناسایی شدند. عوامل خانوادگی نظیر فقر اقتصادی، شیوه‌های تربیتی نامناسب، اعتیاد والدین و ضعف نظارت، نقش آشکارساز داشتند. در سطح اجتماعی و فرهنگی نیز دسترسی آسان به مواد، فقر فرهنگی، شکاف نسلی و محدودیت‌های محیط آموزشی و فراغتی به‌عنوان عوامل تشدیدکننده شناخته شدند. همچنین، راهکارهای پیشگیرانه در سطوح فردی، بین‌فردی، خانوادگی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی ارائه شد که بر آموزش مهارت‌های زندگی، تقویت خانواده، سیاستگذاری اجتماعی و ایجاد محیط‌های امن تأکید دارند. یافته‌ها نشان می‌دهد پیشگیری مؤثر از اعتیاد نوجوانان مستلزم رویکردی جامع، چندسطحی و هماهنگ میان فرد، خانواده، مدرسه و جامعه است و الگوی ارائه‌شده می‌تواند چارچوبی علمی و کاربردی برای طراحی برنامه‌های پیشگیرانه فراهم کند.</p> https://jhpbd.com/index.php/hpbd/article/download/313/249