مقایسه تأثیر یکپارچگی حسی–حرکتی و بازسازی شناختی بر کارکردهای اجرایی و مهارت‌های اجتماعی افراد دارای اختلال طیف اتیسم

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی و پایداری مداخله یکپارچگی حسی–حرکتی و بازسازی شناختی بر کارکردهای اجرایی و مهارت‌های اجتماعی کودکان دارای اختلال طیف اتیسم انجام شد. پژوهش حاضر نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دوماهه همراه با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان 7 تا 12 ساله دارای اختلال طیف اتیسم شهر کرمان در سال تحصیلی 1403–1404 بود. از میان افراد واجد شرایط، 45 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه 15 نفره شامل یکپارچگی حسی–حرکتی، بازسازی شناختی و گواه گمارده شدند. گروه‌های آزمایش طی شش جلسه 45 دقیقه‌ای مداخلات مربوطه را دریافت کردند، درحالی‌که گروه گواه مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل سیاهه رتبه‌بندی رفتاری کارکردهای اجرایی (BRIEF) و مقیاس مهارت‌های اجتماعی الیوت و گرشام، فرم معلم، بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس با اندازه‌گیری مکرر و آزمون‌های تعقیبی در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند. اثر گروه بر مجموعه متغیرهای وابسته معنادار بود (F=6.14, P<0.01). اثر زمان بر کارکردهای اجرایی (F=13.90, P<0.01, η²=0.54) و مهارت‌های اجتماعی (F=9.90, P<0.01, η²=0.44) و نیز تعامل زمان×گروه برای هر دو متغیر معنادار بود (P<0.01). مقایسه‌های تعقیبی نشان داد هر دو مداخله در مقایسه با گروه گواه موجب بهبود معنادار کارکردهای اجرایی و مهارت‌های اجتماعی شدند (P<0.05) و یکپارچگی حسی–حرکتی اثربخشی بیشتری از بازسازی شناختی داشت. در مرحله پیگیری نیز تفاوت گروه‌ها برای کارکردهای اجرایی (F=17.87, P<0.01, η²=0.45) و مهارت‌های اجتماعی (F=12.57, P<0.01, η²=0.37) معنادار باقی ماند. هر دو مداخله یکپارچگی حسی–حرکتی و بازسازی شناختی می‌توانند به بهبود پایدار کارکردهای اجرایی و مهارت‌های اجتماعی کودکان دارای اختلال طیف اتیسم کمک کنند؛ بااین‌حال، یکپارچگی حسی–حرکتی در هر دو پیامد اثربخشی و پایداری بیشتری نشان داد و می‌تواند به‌عنوان یک مداخله مناسب در برنامه‌های توان‌بخشی و آموزشی این کودکان مورد توجه قرار گیرد.