مقایسه اثر بخشی آموزش مدیریت کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی و آرام‌سازی پیشرونده عضلانی بر تنظیم هیجان و استرس تحصیلی دانش‌آموزان پسر دوره اول متوسطه شهر لردگان

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی بلندمدت آموزش مدیریت کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBSM) و آرام‌سازی پیشرونده عضلانی (PMR) بر تنظیم هیجان و استرس تحصیلی دانش‌آموزان پسر دوره اول متوسطه شهر لردگان انجام شد. این مطالعه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون-پس‌آزمون و گروه گواه و پیگیری دو ماهه انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر دوره اول متوسطه با نشانه‌های روان‌تنی در سال تحصیلی 1404-1403 بود. از 75 دانش‌آموز شناسایی‌شده با نمره بالاتر از 117 در پرسشنامه نشانه‌های روان‌تنی، 60 نفر (20 نفر در هر گروه: MBSM، PMR، گواه) به‌صورت تصادفی انتخاب شدند. مداخلات شامل 8 جلسه 90 دقیقه‌ای بودند. ابزارهای اندازه‌گیری پرسشنامه تنظیم هیجان (ERQ) و پرسشنامه استرس تحصیلی (ASQ) بودند. تحلیل داده‌ها با آزمون تحلیل واریانس آمیخته و آزمون تعقیبی بونفرونی انجام شد. هر دو مداخله در کاهش استرس تحصیلی و بهبود تنظیم هیجان مؤثر بودند، اما MBSM در مرحله پیگیری (دو ماه پس از مداخله) اثربخشی بیشتری نشان داد (میانگین تنظیم هیجان: MBSM=42.56، PMR=43.39، گواه=31.39؛ p<0.001). در مقابل، اثرات PMR در پیگیری به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافت (میانگین استرس تحصیلی: PMR=76.83، MBSM=68.22، گواه=85.94؛ p<0.001). آموزش مدیریت کاهش استرس مبتنی بر ذهن‌آگاهی اثربخشی بلندمدت‌تری در مدیریت استرس تحصیلی و تنظیم هیجان دانش‌آموزان پسر دوره اول متوسطه دارد و پیشنهاد می‌شود به‌عنوان برنامه‌ای قابل اجرا در مدارس ایرانی ادغام شود.