رابطه صفات پنج عاملی شخصیت و انعطاف‌پذیری شناختی: باتوجه به نقش میانجی عواطف مثبت و منفی

چکیده

هدف این پژوهش بررسی نقش میانجی عواطف مثبت و منفی در رابطه بین صفات پنج‌عاملی شخصیت و انعطاف‌پذیری شناختی در دانشجویان بود. پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی با رویکرد تحلیل مسیر بود. جامعه آماری شامل دانشجویان دانشگاه تبریز در سال تحصیلی 1404 بود که از میان آن‌ها 321 نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند و پس از حذف داده‌های ناقص، تحلیل نهایی بر روی 316 نفر انجام شد. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه پنج‌عاملی شخصیت نئو (NEO-FFI)، پرسشنامه انعطاف‌پذیری شناختی (CFI) و مقیاس عاطفه مثبت و منفی (PANAS) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-24 و با روش تحلیل مسیر و بوت‌استراپ مورد تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد که برون‌گرایی، گشودگی به تجربه و روان‌رنجورخویی اثر مثبت معنادار و توافق‌پذیری اثر منفی معنادار بر انعطاف‌پذیری شناختی دارند (p<0.05). همچنین عاطفه مثبت اثر مثبت و عاطفه منفی اثر منفی معناداری بر انعطاف‌پذیری شناختی داشتند. تحلیل میانجی‌گری نشان داد که عاطفه مثبت در رابطه بین برون‌گرایی و انعطاف‌پذیری شناختی نقش میانجی مثبت ایفا می‌کند، در حالی که عاطفه منفی در روابط بین روان‌رنجورخویی، برون‌گرایی و وظیفه‌شناسی با انعطاف‌پذیری شناختی نقش میانجی معنادار دارد (p<0.05). شاخص‌های برازش مدل نیز حاکی از برازش مطلوب مدل ساختاری بودند. یافته‌ها نشان دادند که صفات شخصیتی از طریق مسیرهای هیجانی متفاوت بر انعطاف‌پذیری شناختی اثر می‌گذارند و عواطف مثبت و منفی به‌عنوان سازوکارهای میانجی کلیدی در این روابط عمل می‌کنند.