اثربخشی درمان شناختی_ رفتاری بر ترس از ارزیابی منفی و اضطراب حالت_ صفت نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی درمان شناختی‌ـ‌رفتاری بر کاهش ترس از ارزیابی منفی و اضطراب حالت‌ـ‌صفت نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی انجام شد. این پژوهش کاربردی با روش نیمه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون‌ـ‌پس‌آزمون همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی شاغل به تحصیل در پایه‌های دوره دوم متوسطه مدارس شهر ساری در سه‌ماهه نخست سال 2023 بود. از میان افراد واجد شرایط، 30 نوجوان به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر یک شامل 15 نفر، گمارده شدند. داده‌ها با استفاده از مقیاس ترس از ارزیابی منفی واتسون و فرند، پرسشنامه اضطراب حالت‌ـ‌صفت اسپیلبرگر و پرسشنامه اضطراب اجتماعی کانور جمع‌آوری شدند. گروه آزمایش مداخله درمان شناختی‌ـ‌رفتاری را دریافت کرد، درحالی‌که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 26 و تحلیل کوواریانس، پس از بررسی مفروضه نرمال‌بودن توزیع داده‌ها، تحلیل شدند. پس از کنترل اثر نمرات پیش‌آزمون، درمان شناختی‌ـ‌رفتاری موجب کاهش معنادار ترس از ارزیابی منفی در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شد (F=183.36، p<0.001، η²=0.88). همچنین، تفاوت میان دو گروه در اضطراب صفت معنادار بود (F=133.88، p<0.001، η²=0.84). درمان شناختی‌ـ‌رفتاری اضطراب حالت را نیز به‌طور معناداری کاهش داد (F=54.25، p<0.001، η²=0.69). نتایج مقایسه‌های زوجی بنفرونی نیز نشان داد که میانگین تعدیل‌شده ترس از ارزیابی منفی، اضطراب صفت و اضطراب حالت در گروه آزمایش به‌طور معناداری کمتر از گروه کنترل بود. درمان شناختی‌ـ‌رفتاری با اصلاح باورهای ناکارآمد، کاهش تحریف‌های شناختی و تقویت مهارت‌های شناختی و رفتاری، مداخله‌ای مؤثر برای کاهش ترس از ارزیابی منفی و اضطراب حالت‌ـ‌صفت نوجوانان مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی است و می‌تواند در برنامه‌های روان‌شناختی مدارس و مراکز مشاوره نوجوانان به کار گرفته شود.