اثربخشي رویکرد مبتني بر پذیرش و تعهد بر انعطاف پذیری روانشناختي، احساس گناه، تنظیم هیجان و مهارت های ارتباطي دانش آموزان تک والد متوسطه ی اول شهرستان شاهین شهر

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT) بر انعطاف‌پذیری روان‌شناختی، احساس گناه، تنظیم هیجان و مهارت‌های ارتباطی دانش‌آموزان تک‌والد دوره متوسطه اول شهرستان شاهین‌شهر انجام شد. این پژوهش کاربردی با روش نیمه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه گواه انجام شد. جامعه آماری شامل 400 دانش‌آموز تک‌والد دوره متوسطه اول شهرستان شاهین‌شهر بود. ابتدا پرسشنامه احساس گناه آیزنک اجرا شد و 30 دانش‌آموز واجد معیارهای ورود به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و سپس به‌صورت تصادفی در گروه آزمایش و گواه، هر یک شامل 15 نفر، گمارده شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه 90 دقیقه‌ای، هفته‌ای یک جلسه، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد را دریافت کرد، در حالی که گروه گواه مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه انعطاف‌پذیری شناختی دنیس و واندروال، مقیاس دشواری تنظیم هیجان گراتز و روئمر، پرسشنامه احساس گناه آیزنک و پرسشنامه مهارت‌های ارتباطی جرابک بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند. نتایج آزمون‌های چندمتغیره نشان داد اثر کلی گروه بر مجموعه متغیرهای وابسته معنادار بود؛ به‌طوری‌که لامبدای ویلکز برابر با 0.11 و F(4,19)=36.72 با سطح معناداری کمتر از 0.001 و اندازه اثر 0.68 به دست آمد. همچنین، پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد تأثیر معناداری بر انعطاف‌پذیری روان‌شناختی، احساس گناه، تنظیم هیجان و مهارت‌های ارتباطی داشت (p<0.001). اندازه اثر مداخله برای این متغیرها به‌ترتیب 0.54، 0.34، 0.46 و 0.49 بود که نشان‌دهنده اثر قابل‌توجه مداخله بر پیامدهای مورد بررسی است. درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر برای ارتقای انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و مهارت‌های ارتباطی و نیز کاهش احساس گناه و دشواری‌های تنظیم هیجان در دانش‌آموزان تک‌والد مورد استفاده قرار گیرد و به‌کارگیری آن در خدمات مشاوره‌ای و روان‌شناختی مدارس می‌تواند در بهبود سازگاری روان‌شناختی و بین‌فردی این گروه سودمند باشد.