مقایسه اثربخشی آموزش گروهی درمان هیجان‌مدار با ذهن آگاهی مبتنی بر کاهش استرس بر احساس گناه و احساس شرم مادران دارای فرزند کم‌توان ذهنی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی آموزش گروهی درمان هیجان‌مدار و ذهن‌آگاهی مبتنی بر کاهش استرس بر احساس گناه و احساس شرم مادران دارای فرزند کم‌توان ذهنی انجام شد. این پژوهش کاربردی با روش نیمه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دوماهه همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه پژوهش شامل مادران دارای کودک کم‌توان ذهنی تربیت‌پذیر تحت پوشش اداره بهزیستی شهرستان تربت‌حیدریه بود. تعداد 45 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه 15 نفره شامل درمان هیجان‌مدار، ذهن‌آگاهی مبتنی بر کاهش استرس و کنترل جایگزین شدند. گروه‌های آزمایشی طی هشت جلسه 90 دقیقه‌ای مداخلات مربوط به خود را دریافت کردند، در حالی که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از مقیاس شرم درونی‌شده کوک و پرسشنامه احساس گناه کوگلر و جونز در سه مرحله گردآوری و با تحلیل واریانس با اندازه‌گیری‌های مکرر و مقایسه‌های زوجی تحلیل شدند. نتایج نشان داد تفاوت بین سه گروه از نظر احساس گناه معنادار بود (F(2,42)=8.14, p=.001, partial η²=.279). مقایسه‌های زوجی نشان داد احساس گناه در گروه ذهن‌آگاهی مبتنی بر کاهش استرس به‌طور معناداری کمتر از گروه کنترل بود (p=.001)، اما تفاوت بین ذهن‌آگاهی و درمان هیجان‌مدار معنادار نبود. همچنین، تفاوت بین‌گروهی در احساس شرم معنادار بود (F(2,42)=4.40, p=.018, partial η²=.173) و گروه ذهن‌آگاهی در مقایسه با گروه کنترل شرم کمتری نشان داد (p=.016). با این حال، تفاوت مستقیم بین دو مداخله در کاهش شرم معنادار نبود. اثر متقابل زمان و گروه برای احساس گناه کلی نیز به سطح معناداری نرسید (p=.056). ذهن‌آگاهی مبتنی بر کاهش استرس در مقایسه با عدم مداخله در کاهش احساس گناه و شرم مادران دارای فرزند کم‌توان ذهنی اثربخش بود، اما شواهد آماری کافی برای برتری آن نسبت به درمان هیجان‌مدار مشاهده نشد؛ بنابراین، هر دو رویکرد می‌توانند بر اساس ویژگی‌ها و نیازهای درمانی مادران مورد استفاده قرار گیرند.