اثربخشی بازی درمانی شناختی رفتاری بر اضطراب مدرسه و خودکارآمدی تحصیلی دانش آموزان دوره دوم ابتدایی دارای اختلال یادگیری خاص با مشخصه خواندن

چکیده

چکیده

دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری خاص با مشخصه خواندن (نارساخوانی) علاوه بر مشکلات تحصیلی، با چالش‌های هیجانی و انگیزشی متعددی از جمله اضطراب مدرسه و خودکارآمدی تحصیلی پایین مواجه هستند. این پژوهش با هدف تعیین اثربخشی بازی درمانی شناختی‑رفتاری بر کاهش اضطراب مدرسه و افزایش خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان پسر دوره دوم ابتدایی دارای اختلال یادگیری خاص با مشخصه خواندن انجام شد. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش اجرا، نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون‑پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان پسر پایه چهارم، پنجم و ششم ابتدایی مبتلا به اختلال خواندن در شهر کرج در سال تحصیلی ۱۴۰۵-۱۴۰۴ بود. نمونه پژوهش شامل ۳۰ نفر بود که به روش نمونه‌گیری در دسترس هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه ۱۵ نفری آزمایش و گواه جایگزین شدند. گروه آزمایش، پروتکل بازی درمانی شناختی‑رفتاری را طی ۶ جلسه ۴۵ تا ۶۰ دقیقه‌ای دریافت کرد؛ در حالی که گروه گواه هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه اضطراب مدرسه (فیلیپس، ۲۰۲۰) و پرسشنامه خودکارآمدی تحصیلی کودکان و نوجوانان (موریس، ۲۰۰۱) بود که در دو مرحله پیش‌آزمون و پس‌آزمون اجرا شد. داده‌ها با استفاده از روش‌های آمار توصیفی (میانگین، انحراف استاندارد) و آمار استنباطی (تحلیل کوواریانس تک‌متغیری و چندمتغیری) و با نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد که پس از حذف اثر نمرات پیش‌آزمون، بین دو گروه آزمایش و گواه در نمرات اضطراب مدرسه تفاوت معنی‌داری وجود داشت (۰/۰۰۱=P، ۳۸۲/۵۴=F). همچنین بین دو گروه در نمرات خودکارآمدی تحصیلی نیز تفاوت معنی‌داری مشاهده شد (۰/۰۰۱=P، ۲۴۱/۴۵=F). اندازه اثر محاسبه‌شده برای اضطراب مدرسه (۹۳۲/۰=η²) و برای خودکارآمدی تحصیلی (۸۹۹/۰=η²) نشان‌دهنده تأثیر بسیار زیاد مداخله بود. نتایج تحلیل چندمتغیری (MANCOVA) نیز تفاوت معنی‌دار بین دو گروه را در ترکیب خطی هر دو متغیر تأیید کرد (۰/۰۰۱=P، ۸۸۲/۳۲=F). بازی درمانی شناختی‑رفتاری به عنوان یک مداخله مؤثر، کارآمد و متناسب با ویژگی‌های رشدی کودکان، می‌تواند اضطراب مدرسه را کاهش و خودکارآمدی تحصیلی را در دانش‌آموزان دارای اختلال یادگیری خاص با مشخصه خواندن افزایش دهد. استفاده از بازی به عنوان رسانه درمانی، فرصتی ایمن و جذاب برای بازسازی شناختی، مواجهه تدریجی با موقعیت‌های اضطراب‌آور و تجربه موفقیت فراهم می‌کند. بر اساس یافته‌ها، به کارگیری این رویکرد در مدارس و مراکز توانبخشی به منظور بهبود سلامت روان و عملکرد تحصیلی این دانش‌آموزان توصیه می‌شود.