اثربخشی تحریک فراجمجمه‌ای جریان مستقیم (tDCS) بر ارتقای تعاملات اجتماعی در کودکان پسر ۶ تا ۱۰ ساله مبتلا به اختلال اوتیسم با کارکرد بالا

چکیده

هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی تحریک فراجمجمه‌ای جریان مستقیم (tDCS) بر ارتقای نمره کل تعاملات اجتماعی و مؤلفه‌های تبادل اجتماعی، مشارکت/اجتناب اجتماعی و رفتارهای اجتماعی نامطلوب در کودکان پسر ۶ تا ۱۰ ساله مبتلا به اختلال طیف اوتیسم با کارکرد بالا بود. پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری یک‌ماهه همراه با گروه کنترل در فهرست انتظار بود. جامعه آماری شامل کودکان پسر ۶ تا ۱۰ ساله مبتلا به اختلال طیف اوتیسم با کارکرد بالا مراجعه‌کننده به مراکز تخصصی درمان و توانبخشی اوتیسم شهر تهران در فاصله آبان تا دی‌ماه ۱۴۰۴ بود. تعداد ۳۰ کودک واجد شرایط به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر یک شامل ۱۵ نفر، جایگزین شدند. گروه آزمایش طی چهار هفته ۱۰ جلسه تحریک فراجمجمه‌ای جریان مستقیم با شدت ۱ میلی‌آمپر و مدت ۲۰ دقیقه دریافت کرد؛ الکترود آند بر روی قشر پیش‌پیشانی پشتی‌جانبی چپ در ناحیه F3 قرار گرفت. تعاملات اجتماعی با استفاده از پرسشنامه نیمرخ مهارت‌های اجتماعی اوتیسم در سه مرحله ارزیابی شد. داده‌ها با تحلیل واریانس آمیخته با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرونی در نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. نتایج نشان داد اثر تعاملی گروه × زمان برای نمره کل تعاملات اجتماعی معنادار بود (F(2,56)=58.96، p<0.001، ηp²=0.678). این اثر برای مؤلفه تبادل اجتماعی (F(2,56)=39.47، p<0.001، ηp²=0.585)، مشارکت/اجتناب اجتماعی (F(2,56)=35.91، p<0.001، ηp²=0.562) و رفتارهای اجتماعی نامطلوب (F(2,56)=27.88، p<0.001، ηp²=0.499) نیز معنادار بود. مقایسه‌های بونفرونی نشان داد در گروه آزمایش، تفاوت پیش‌آزمون با پس‌آزمون و پیش‌آزمون با پیگیری برای نمره کل و هر سه مؤلفه معنادار بود (p<0.001)، در حالی که تفاوت پس‌آزمون و پیگیری معنادار نبود؛ در گروه کنترل نیز هیچ‌یک از تغییرات زمانی معنادار نبود. یافته‌ها نشان داد که tDCS با تحریک آندی قشر پیش‌پیشانی پشتی‌جانبی چپ می‌تواند به بهبود معنادار و نسبتاً پایدار تعاملات اجتماعی و ابعاد آن در کودکان پسر مبتلا به اختلال طیف اوتیسم با کارکرد بالا منجر شود؛ بنابراین این روش می‌تواند به‌عنوان یک مداخله مکمل در کنار برنامه‌های توانبخشی و آموزشی مورد توجه قرار گیرد.