فراتحلیل اثربخشی هنردرمانی در نظام آموزشی و مدارس جهت پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی نوجوانان

چکیده

هدف این پژوهش، تعیین اندازه اثر کلی و بررسی الگوی اثربخشی هنردرمانی مدرسه‌محور در پیشگیری و کاهش آسیب‌های روانی–اجتماعی نوجوانان بود. این مطالعه با رویکرد فراتحلیل انجام شد و پژوهش‌های تجربی، نیمه‌تجربی و کارآزمایی‌های کنترل‌شده‌ای را که به بررسی مداخلات هنردرمانی در محیط‌های آموزشی نوجوانان پرداخته بودند، دربر گرفت. مطالعات واجد شرایط از پایگاه‌های علمی بین‌المللی شناسایی و پس از غربالگری نظام‌مند وارد تحلیل شدند. داده‌ها با استفاده از مدل اثرات تصادفی ترکیب گردید و تحلیل‌های ناهمگونی و زیرگروه برای بررسی تفاوت‌ها بر اساس ویژگی‌های مداخله انجام شد. نتایج فراتحلیل نشان داد که هنردرمانی مدرسه‌محور اثر معنادار و در دامنه کوچک تا متوسط بر کاهش افسردگی، اضطراب، بهبود تنظیم هیجان و کاهش شاخص‌های مرتبط با رفتارهای پرخطر در نوجوانان دارد. بیشترین اندازه اثر مربوط به افسردگی و تنظیم هیجان بود. همچنین مداخلات میان‌مدت و بلندمدت نسبت به مداخلات کوتاه‌مدت اثربخشی بیشتری نشان دادند و برنامه‌های ادغام‌شده با خدمات مشاوره‌ای مدرسه نتایج قوی‌تری داشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هنردرمانی یک مداخله مؤثر، قابل‌اجرا و متناسب با ویژگی‌های رشدی نوجوانان در بستر مدرسه است و می‌تواند به‌عنوان بخشی از برنامه‌های پیشگیری اولیه و ثانویه آسیب‌های اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.