مقایسه اثربخشی آموزش مهارت ‌های پیش‌ ارتباطی بر تعاملات اجتماعی و کفایت اجتماعی کودکان دارای کم‌توانی ذهنی

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی آموزش مهارت‌های پیش‌ارتباطی بر افزایش تعاملات اجتماعی و بهبود کفایت اجتماعی کودکان دارای کم‌توانی ذهنی بود. این پژوهش کاربردی با طرح نیمه‌آزمایشی پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دارای کم‌توانی ذهنی مقطع ابتدایی دبستان استثنایی شکوفه شهر منوجان در سال تحصیلی ۱۴۰۳–۱۴۰۴ بود. نمونه‌ای ۴۰ نفری به روش تصادفی ساده انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه ۲۰ نفر) گمارده شد. گروه آزمایش طی ۱۲ جلسه ۶۰ دقیقه‌ای آموزش مهارت‌های پیش‌ارتباطی دریافت کرد و گروه کنترل آموزش‌های رایج مدرسه را ادامه داد. ابزارها شامل پرسشنامه تعاملات اجتماعی کادژو و همکاران (2004) و پرسشنامه کفایت اجتماعی پرندین بر اساس مدل فلنر (2002) بود. داده‌ها با نرم‌افزار SPSS نسخه 26 و با تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد اثر گروه بر ترکیب خطی تعاملات اجتماعی و کفایت اجتماعی معنادار است (Pillai’s Trace=0.731، Wilks’ Lambda=0.269، F(2,35)=47.46، p=0.001، η²=0.731). پس از کنترل نمرات پیش‌آزمون، تفاوت پس‌آزمون بین دو گروه در تعاملات اجتماعی معنادار بود (F(1,39)=50.18، p=0.001، η²=0.582) و در کفایت اجتماعی نیز تفاوت معنادار مشاهده شد (F(1,39)=35.73، p=0.001، η²=0.498). نتایج ANCOVA تک‌متغیره نیز اثر معنادار آموزش مهارت‌های پیش‌ارتباطی بر تعاملات اجتماعی (F(1,37)=48.54، p=0.001، η²=0.567) و کفایت اجتماعی (F(1,37)=33.16، p=0.001، η²=0.473) را تأیید کرد. آموزش مهارت‌های پیش‌ارتباطی به‌طور معناداری موجب بهبود تعاملات اجتماعی و کفایت اجتماعی کودکان دارای کم‌توانی ذهنی می‌شود و به‌کارگیری آن در برنامه‌های آموزشی و توان‌بخشی این کودکان توصیه می‌گردد.