اثر طنز مرتبط و غیرمرتبط با محتوای آموزشی بر پیشرفت تحصیلی در دانش‌آموزان پسر پایه چهارم ابتدایی

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی و مقایسه اثر طنز مرتبط و طنز غیرمرتبط با محتوای درس علوم بر پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان پسر پایه چهارم ابتدایی بود. این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر پایه چهارم مدارس غیرانتفاعی منطقه 5 شهر تهران در سال تحصیلی 1402 بود که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. نمونه نهایی شامل 88 دانش‌آموز بود که در سه گروه طنز مرتبط، طنز غیرمرتبط و گروه کنترل قرار گرفتند. مداخله آموزشی طی هشت جلسه در قالب فعالیت‌های طنزآمیز اجرا شد. ابزار گردآوری داده‌ها آزمون پیشرفت تحصیلی علوم پایه چهارم محقق‌ساخته بود. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس در نرم‌افزار SPSS-23 تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد پس از کنترل نمرات پیش‌آزمون، بین گروه‌های پژوهش در پیشرفت تحصیلی تفاوت معناداری وجود دارد (P<0.001). گروه آموزش طنز مرتبط نسبت به طنز غیرمرتبط و گروه کنترل عملکرد تحصیلی بالاتری نشان داد و اندازه اثر بیانگر سهم قابل توجه نوع مداخله آموزشی در تبیین واریانس پیشرفت تحصیلی بود. تفاوت بین طنز غیرمرتبط و گروه کنترل کمتر و محدودتر گزارش شد. به‌کارگیری طنز مرتبط با محتوای آموزشی می‌تواند به‌عنوان راهبردی مؤثر در افزایش یادگیری مفهومی، انگیزش تحصیلی و پیشرفت آموزشی دانش‌آموزان دوره ابتدایی مورد استفاده قرار گیرد و طراحی هدفمند طنز آموزشی نسبت به طنز غیرمرتبط نقش تعیین‌کننده‌تری در بهبود عملکرد تحصیلی دارد.