تعیین اثربخشی درمان مراکز اقامتی میان مدت پرهیزمدار برکارکردهای اجرایی افراد دارای اختلال مصرف مواد تحت درمان شهرکرمان

چکیده

هدف پژوهش حاضر تعیین اثربخشی درمان مراکز اقامتی میان‌مدت پرهیزمدار بر بهبود کارکردهای اجرایی افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد تحت درمان در شهر کرمان بود. این پژوهش به روش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل 420 مددجوی دارای اختلال مصرف مواد در مراکز اقامتی میان‌مدت شهر کرمان در سال 1403 بود که از میان آنان 40 نفر به‌صورت نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. گروه آزمایش پروتکل درمان پرهیزمدار مصوب سازمان بهزیستی را طی دوره اقامت 90 روزه دریافت کرد، در حالی که گروه کنترل در فهرست انتظار باقی ماند. داده‌ها با استفاده از مقیاس نارسایی‌های کارکردهای اجرایی بارکلی گردآوری و با تحلیل کوواریانس تحلیل شدند. مفروضه‌های آماری شامل نرمال بودن توزیع داده‌ها و همگنی واریانس‌ها پیش از تحلیل بررسی و تأیید شد. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، بین دو گروه آزمایش و کنترل در تمامی مؤلفه‌های کارکردهای اجرایی تفاوت معناداری وجود دارد (p<0.05). درمان پرهیزمدار موجب کاهش معنادار نارسایی‌های خودمدیریتی زمان، خودسازماندهی و حل مسئله، خودکنترلی و بازداری رفتاری، خودانگیزشی و خودنظم‌جویی هیجانی شد. اندازه اثرها بزرگ و قابل توجه بود و بیشترین اثر مربوط به مؤلفه‌های خودسازماندهی/حل مسئله (η²=0.74) و خودکنترلی/بازداری (η²=0.726) گزارش شد که نشان‌دهنده نقش قوی مداخله در بهبود عملکردهای شناختی سطح بالا است. یافته‌ها نشان داد درمان مراکز اقامتی میان‌مدت پرهیزمدار مداخله‌ای اثربخش در بهبود کارکردهای اجرایی افراد دارای اختلال مصرف مواد است و می‌تواند با تقویت خودتنظیمی شناختی، هیجانی و رفتاری، پایداری درمان و کاهش خطر عود را ارتقا دهد.