تدوین برنامه آموزشی مهارت‌های فراشناختی و اثربخشی آن بر تاب‌آوری هیجانی و خودکارآمدی تحصیلی در دانش‌آموزان با اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی

چکیده

هدف از پژوهش حاضر تدوین برنامه آموزشی مبتنی بر مهارت‌های فراشناختی و بررسی اثربخشی آن بر تاب‌آوری هیجانی و خودکارآمدی تحصیلی در دانش‌آموزان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی بود. این پژوهش با رویکرد آمیخته و طرح نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر 12 تا 14 سال مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی در شهر تهران بود که از میان آنان 30 نفر به‌صورت هدفمند انتخاب و به‌طور تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. گروه آزمایش در 10 جلسه 45 تا 60 دقیقه‌ای آموزش مهارت‌های فراشناختی شرکت کرد، در حالی‌که گروه گواه هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های تاب‌آوری هیجانی و خودکارآمدی تحصیلی جمع‌آوری و با روش‌های تحلیل کوواریانس چندمتغیری و تک‌متغیری در نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شد. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد که مداخله آموزشی تأثیر معناداری بر تاب‌آوری هیجانی (Pillai’s Trace=0.791، F=19.901، p<0.001، η²=0.791) و خودکارآمدی تحصیلی (Pillai’s Trace=0.769، F=25.487، p<0.001، η²=0.769) داشته است. همچنین، نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیری حاکی از تفاوت معنادار بین گروه‌ها در تمامی مؤلفه‌های تاب‌آوری هیجانی و خودکارآمدی تحصیلی در سطح p<0.01 بود. برنامه آموزشی مبتنی بر مهارت‌های فراشناختی به‌طور معناداری موجب بهبود تاب‌آوری هیجانی و خودکارآمدی تحصیلی در دانش‌آموزان مبتلا به اختلال نقص توجه/بیش‌فعالی شد و می‌تواند به‌عنوان یک مداخله آموزشی مؤثر در نظام‌های آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.