اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر اضطراب اجتماعی و اهمال‌کاری تحصیلی دانش‌آموزان دارای درماندگی آموخته‌شده

چکیده

هدف این پژوهش بررسی اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی بر کاهش اضطراب اجتماعی و اهمال‌کاری تحصیلی در دانش‌آموزان دارای درماندگی آموخته‌شده بود. این پژوهش با طرح نیمه‌آزمایشی از نوع پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر دوره دوم متوسطه شهر مرودشت در سال تحصیلی 1403–1404 بود که از میان آن‌ها 30 نفر با سطوح بالای درماندگی آموخته‌شده به روش هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هر گروه 15 نفر) جایگزین شدند. گروه آزمایش طی 10 جلسه هفتگی یک‌ساعته تحت آموزش مهارت‌های رفتاردرمانی دیالکتیکی قرار گرفت، در حالی که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد اضطراب اجتماعی و اهمال‌کاری تحصیلی جمع‌آوری شد و با بهره‌گیری از تحلیل کوواریانس مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، تفاوت معناداری بین گروه آزمایش و کنترل در متغیرهای اضطراب اجتماعی (0.005=p، 9.04=F) و اهمال‌کاری تحصیلی (0.009=p، 7.47=F) وجود دارد. همچنین اندازه اثر برای اضطراب اجتماعی (0.19=η²) و اهمال‌کاری تحصیلی (0.16=η²) در سطح متوسط گزارش شد که نشان‌دهنده تأثیر معنادار مداخله رفتاردرمانی دیالکتیکی بر کاهش این متغیرها است. بر اساس یافته‌های پژوهش، رفتاردرمانی دیالکتیکی می‌تواند به عنوان یک مداخله مؤثر در کاهش اضطراب اجتماعی و اهمال‌کاری تحصیلی در دانش‌آموزان دارای درماندگی آموخته‌شده مورد استفاده قرار گیرد و به بهبود عملکرد روان‌شناختی و تحصیلی آنان کمک نماید.