مقایسه اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر خودکارآمدی مرتبط با وزن بیماران مبتلا به چاقی

چکیده

هدف پژوهش حاضر مقایسه اثربخشی رفتاردرمانی دیالکتیکی و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی بر خودکارآمدی مرتبط با وزن در بیماران مبتلا به چاقی بود. این پژوهش از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون–پیگیری با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل بیماران مبتلا به چاقی مراجعه‌کننده به مراکز درمانی خصوصی شهر تهران در سال‌های 1403–1404 بود. تعداد 45 نفر به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در سه گروه 15 نفره شامل دو گروه آزمایش (دریافت‌کننده رفتاردرمانی دیالکتیکی و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی) و یک گروه گواه گمارده شدند. ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه خودکارآمدی وزن (WSEQ) بود. مداخلات درمانی طی 8 جلسه 90 دقیقه‌ای به‌صورت گروهی اجرا شد و داده‌ها در سه مرحله پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری سه‌ماهه جمع‌آوری گردید. تحلیل داده‌ها با استفاده از تحلیل واریانس آمیخته با اندازه‌گیری مکرر و آزمون تعقیبی بونفرنی در نرم‌افزار SPSS-26 انجام شد . نتایج نشان داد که هر دو مداخله رفتاردرمانی دیالکتیکی و شناخت‌درمانی مبتنی بر ذهن‌آگاهی در مقایسه با گروه گواه موجب بهبود معنادار خودکارآمدی مرتبط با وزن و تمامی خرده‌مقیاس‌های آن در مراحل پس‌آزمون و پیگیری شدند (001/0>p). همچنین اثر زمان و تعامل زمان×گروه معنادار بود که نشان‌دهنده پایداری اثرات درمانی در طول زمان است. در مقایسه بین دو مداخله، تفاوت معناداری تنها در خرده‌مقیاس «فعالیت‌های مثبت» مشاهده شد (05/0>p) به‌گونه‌ای که رفتاردرمانی دیالکتیکی اثربخشی بیشتری نشان داد، در حالی که در سایر خرده‌مقیاس‌ها تفاوت معناداری بین دو روش وجود نداشت . یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو رویکرد درمانی در بهبود خودکارآمدی مرتبط با وزن بیماران مبتلا به چاقی مؤثر هستند، با این تفاوت که رفتاردرمانی دیالکتیکی در ارتقای جنبه‌های رفتاری فعال‌تر عملکرد برتری دارد؛ بنابراین استفاده از این مداخلات می‌تواند در طراحی برنامه‌های درمانی روانشناختی برای مدیریت چاقی مفید باشد.