اثربخشی طرحواره درمانی بر اضطراب سلامت، نگرش به زندگی و فرآیندهای خانواده در زنان مراجعه کننده به مراکز اعصاب و روان یزد با نشانه های اضطراب اجتماعی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی طرحواره‌درمانی بر اضطراب سلامت، نگرش به زندگی و فرآیندهای خانواده در زنان مراجعه‌کننده به مراکز اعصاب و روان یزد با نشانه‌های اضطراب اجتماعی انجام شد. این پژوهش از نوع کاربردی و به روش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون همراه با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل زنان ۲۵ تا ۴۰ ساله مراجعه‌کننده به مراکز اعصاب و روان شهر یزد با نشانه‌های اضطراب اجتماعی در سه‌ماهه نخست سال ۱۴۰۲ بود. از میان آنان، ۳۰ نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر گروه ۱۵ نفر، جایگزین شدند. گروه آزمایش طی ۱۰ جلسه ۹۰ دقیقه‌ای تحت مداخله طرحواره‌درمانی قرار گرفت و گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل پرسشنامه اضطراب سلامت، پرسشنامه نگرش به زندگی، پرسشنامه فرآیند خانواده و پرسشنامه اضطراب اجتماعی بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS نسخه 22 و آزمون‌های تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک‌متغیره تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، تفاوت معناداری بین گروه آزمایش و کنترل در اضطراب سلامت، نگرش به زندگی و فرآیندهای خانواده وجود دارد. اثر گروه بر اضطراب سلامت معنادار بود (F=10.379, p=0.003)، همچنین اثر گروه بر نگرش به زندگی (F=7.625, p=0.011) و فرآیندهای خانواده (F=9.845, p=0.004) معنادار گزارش شد. نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیره نیز نشان داد که طرحواره‌درمانی موجب کاهش معنادار اضطراب سلامت و افزایش معنادار نگرش به زندگی و فرآیندهای خانواده در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل شد. اندازه اثر برای اضطراب سلامت، نگرش به زندگی و فرآیندهای خانواده به‌ترتیب 0.610، 0.592 و 0.604 بود. بر اساس یافته‌ها، طرحواره‌درمانی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مؤثر برای کاهش اضطراب سلامت و بهبود نگرش به زندگی و فرآیندهای خانواده در زنان دارای نشانه‌های اضطراب اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد. این رویکرد با هدف قرار دادن طرحواره‌های ناسازگار اولیه، سبک‌های مقابله‌ای ناکارآمد و الگوهای هیجانی و بین‌فردی ناسالم، ظرفیت مطلوبی برای بهبود عملکرد روان‌شناختی و خانوادگی این گروه دارد.