اثربخشی آموزش تاب آوری بر رفتارهای پرخطر و اضطراب نوجوانان کانون اصلاح و تربیت شهر کرمان

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تعیین اثربخشی آموزش تاب‌آوری بر کاهش رفتارهای پرخطر و اضطراب نوجوانان پسر ساکن کانون اصلاح و تربیت شهر کرمان انجام شد. این پژوهش نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی نوجوانان پسر ساکن کانون اصلاح و تربیت شهر کرمان در سال 2024 بود. از میان آنان، 30 نوجوان واجد شرایط به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر یک شامل 15 نفر، گمارده شدند. معیارهای ورود شامل سن 12 تا 18 سال، برخورداری از حداقل سواد خواندن و نوشتن، نداشتن اختلال روان‌شناختی شدید و تمایل به مشارکت بود. گروه آزمایش طی هشت جلسه 90 دقیقه‌ای، دو جلسه در هفته، آموزش تاب‌آوری مبتنی بر پروتکل هندرسون را دریافت کرد، درحالی‌که گروه کنترل مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از مقیاس خطرپذیری نوجوانان ایرانی و مقیاس اضطراب اسپنس جمع‌آوری و با تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تحلیل کوواریانس تک‌متغیره در نرم‌افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند. نتایج آزمون‌های چندمتغیره نشان داد که پس از کنترل نمرات پیش‌آزمون، بین دو گروه از نظر ترکیب خطی رفتارهای پرخطر و اضطراب تفاوت معناداری وجود داشت (F=38.12، p<0.001، η²=0.746). نتایج تحلیل کوواریانس تک‌متغیره نیز نشان داد که آموزش تاب‌آوری موجب کاهش معنادار رفتارهای پرخطر در گروه آزمایش در مقایسه با گروه کنترل شد (F=35.28، p<0.001، η²=0.517). همچنین، اضطراب نوجوانان گروه آزمایش پس از مداخله به‌طور معناداری کمتر از گروه کنترل بود (F=28.98، p<0.001، η²=0.528). آموزش تاب‌آوری می‌تواند از طریق تقویت خودآگاهی، خودکارآمدی، مهارت حل مسئله، تنظیم هیجان و کنترل تکانه، رفتارهای پرخطر و اضطراب نوجوانان ساکن کانون اصلاح و تربیت را کاهش دهد؛ بنابراین، به‌کارگیری این برنامه به‌عنوان مداخله‌ای توانمندساز و پیشگیرانه در برنامه‌های بازپروری این مراکز توصیه می‌شود.