کاربست تکنیک تحلیل شبکه‌های اجتماعی (SNA) جهت تعیین پیشران‌های کلیدی نوموفوبیا

شبنم  ملتجی; فاطمه سرداری اصل; دلارام دهناشی; حمیدرضا رضازاده بهادران; مرضیه جعفرنژاد

نویسندگان

شبنم ملتجی کارشناسی ارشد، گروه روانشناسی عمومی، واحد رود هن، دانشگاه آزاد اسلامی، رودهن، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-4277-5255
فاطمه سرداری اصل کارشناسی ارشد، گروه روانشناسی، واحد تهران جنوب، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-8041-6157
دلارام دهناشی دانشجوی دکتری روانشناسی تربیتی، گروه روانشناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0004-7565-6052
حمیدرضا رضازاده بهادران دانشیار ، گروه مشاوره، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران https://orcid.org/0009-0003-1146-2593
مرضیه جعفرنژاد استادیار، گروه روانشناسی، واحد ارسنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، ارسنجان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0008-9102-402X

کلمات کلیدی:

نوموفوبیا, پیشران‌های کلیدی نوموفوبیا, تحلیل شبکه‌‌های اجتماعی

چکیده

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تعیین پیشران‌های کلیدی نوموفوبیا با استفاده از تکنیک تحلیل شبکه‌های اجتماعی انجام شد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی–پیمایشی بود. جامعه پژوهش شامل 15 نفر از اعضای هیئت علمی رشته روان‌شناسی با حداقل 10 سال سابقه و دارای تألیفات پژوهشی در حوزه نوموفوبیا بود. بر اساس مرور مطالعات پیشین، 12 عامل پرتکرار شامل جنسیت، سن، سبک زندگی، تحصیلات، تلفن هوشمند، به‌روز نبودن، اعتیاد به رسانه‌های اجتماعی، سلامت روان، هویت اجتماعی، بی‌خوابی، احساس تنهایی و عدم اعتمادبه‌نفس استخراج شد. داده‌های مربوط به روابط میان عوامل با استفاده از ماتریس 12×12 و ارزیابی خبرگان گردآوری و با تکنیک تحلیل شبکه‌های اجتماعی و نرم‌افزار Pajek تحلیل شدند. شاخص‌های مرکزیت درجه‌ای ورودی و خروجی، مرکزیت درجه‌ای وزنی، مرکزیت نزدیکی و مرکزیت بینابینی برای تعیین جایگاه و نقش پیشران‌ها در شبکه محاسبه شدند. نتایج تحلیل شبکه نشان داد تنهایی و عدم اعتمادبه‌نفس با مرکزیت درجه‌ای کل بی‌وزن 17، بیشترین تراکم ارتباطی را در شبکه داشتند و اعتیاد به رسانه‌های اجتماعی با مقدار 16 در رتبه بعدی قرار گرفت. بالاترین مقادیر مرکزیت بینابینی به‌ترتیب برای عدم اعتمادبه‌نفس (0.084)، تنهایی (0.062)، اعتیاد به رسانه‌های اجتماعی (0.049)، سلامت روان (0.048)، به‌روز نبودن (0.042) و سبک زندگی (0.036) مشاهده شد. همچنین، امتیاز تأثیر مستقیم بر نوموفوبیا برای سلامت روان 84، اعتیاد به رسانه‌های اجتماعی 82، تنهایی 78، عدم اعتمادبه‌نفس 76، سبک زندگی 64 و به‌روز نبودن 54 بود. بر اساس معیار ترکیبی مرکزیت درجه‌ای خروجی وزندار، مرکزیت بینابینی و میزان تأثیر بر نوموفوبیا، این شش متغیر به‌عنوان پیشران‌های کلیدی شناسایی شدند. نوموفوبیا پدیده‌ای چندعاملی است که در آن عوامل رفتاری، فناورانه، روان‌شناختی و اجتماعی به‌صورت شبکه‌ای با یکدیگر تعامل دارند. تمرکز مداخلات پیشگیرانه و درمانی بر اصلاح سبک زندگی دیجیتال، کاهش نگرانی از به‌روز نبودن، مدیریت استفاده از رسانه‌های اجتماعی، ارتقای سلامت روان، کاهش احساس تنهایی و تقویت اعتمادبه‌نفس می‌تواند برای کاهش نوموفوبیا مؤثر باشد.