اثربخشی آموزش رفتار درمانی دیالکتیکی بر رفتارهای انطباقی، بدتنظیمی هیجان و شناخت اجتماعی در دانش‌آموزان دارای خودجرحی

چکیده

پژوهش حاضر تعیین اثربخشی آموزش رفتار درمانی دیالکتیکی بر رفتارهای انطباقی، بدتنظیمی هیجان و شناخت اجتماعی در دانش‌آموزان دارای رفتار خودجرحی بود. این پژوهش از نوع شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه گواه بود. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان پسر دوره متوسطه دوم شهر بابل در سال تحصیلی 1401–1400 بود که دارای رفتار خودجرحی بودند. تعداد 30 نفر به روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش (15 نفر) و گواه (15 نفر) جایگزین شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه رفتارهای انطباقی، مقیاس دشواری در تنظیم هیجان، پرسشنامه شناخت اجتماعی و پرسشنامه آسیب به خود عمدی بود که در مراحل پیش‌آزمون و پس‌آزمون اجرا شد. گروه آزمایش طی 12 جلسه 90 دقیقه‌ای (هفته‌ای دو بار) آموزش رفتار درمانی دیالکتیکی را دریافت کرد، در حالی‌که گروه گواه مداخله‌ای دریافت نکرد. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس و نرم‌افزار SPSS نسخه 24 تحلیل شد. سطح معنی‌داری 05/0 در نظر گرفته شد. نتایج تحلیل کوواریانس نشان داد که پس از کنترل اثر پیش‌آزمون، رفتار درمانی دیالکتیکی به‌طور معناداری موجب افزایش رفتارهای انطباقی (F=23.98, p<0.01, η²=0.57) و شناخت اجتماعی (F=20.21, p<0.01, η²=0.65) و کاهش بدتنظیمی هیجان (p<0.01, η²=0.56) در دانش‌آموزان دارای خودجرحی شد. یافته‌ها نشان داد که آموزش رفتار درمانی دیالکتیکی مداخله‌ای مؤثر برای ارتقای رفتارهای انطباقی و شناخت اجتماعی و کاهش بدتنظیمی هیجان در دانش‌آموزان دارای خودجرحی است و می‌تواند به‌عنوان رویکردی کاربردی در مراکز مشاوره مدارس مورد استفاده قرار گیرد.