مقایسه اثربخشی آموزش تاب­آوری و تنظیم هیجان برانعطاف پذیری شناختی و استرس ادراک شده بیماران مبتلا به افسردگی اساسی

چکیده

هدف پژوهش حاضر بررسی اثربخشی درمان شناختی-رفتاری بر نگرانی از تصویر بدنی، حساسیت به طرد اجتماعی و روابط با همسالان در دختران مبتلا به بلوغ زودرس بود. پژوهش حاضر از نوع نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون و پس‌آزمون همراه با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل دختران 11 تا 13 سال مبتلا به بلوغ زودرس مراجعه‌کننده به کلینیک غدد کودکان شهر تهران در سال 1404 بود که از میان حدود 400 نفر، تعداد 30 نفر به‌صورت هدفمند انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. گروه آزمایش طی هشت جلسه هفتگی درمان شناختی-رفتاری را دریافت کرد، در حالی‌که گروه کنترل هیچ مداخله‌ای دریافت نکرد. ابزارهای گردآوری داده‌ها شامل مقیاس ترس از تصویر بدنی لیتلتون و همکاران، پرسشنامه حساسیت به طرد داونی و فلدمن و شاخص روابط با همسالان هادسون بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری و تک‌متغیری در نرم‌افزار SPSS-26 تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد که درمان شناختی-رفتاری بر مجموعه متغیرهای وابسته شامل نگرانی از تصویر بدنی، حساسیت به طرد اجتماعی و روابط با همسالان تأثیر معناداری داشته است (001/0>P). همچنین نتایج تحلیل‌های تک‌متغیری نشان داد که میانگین نگرانی از تصویر بدنی در گروه آزمایش پس از مداخله به‌طور معناداری کاهش یافت و اندازه اثر درمان برابر با 45/0 بود. در متغیر حساسیت به طرد اجتماعی نیز تفاوت معناداری بین دو گروه مشاهده شد و اندازه اثر درمان 66/0 گزارش گردید. افزون بر این، روابط با همسالان در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل بهبود معناداری نشان داد و اندازه اثر درمان برای این متغیر 76/0 به‌دست آمد. یافته‌ها بیانگر آن بود که درمان شناختی-رفتاری توانسته است با اصلاح افکار ناکارآمد، کاهش ارزیابی‌های منفی و ارتقای مهارت‌های اجتماعی، مشکلات روان‌شناختی مرتبط با بلوغ زودرس را کاهش دهد. بر اساس نتایج پژوهش، درمان شناختی-رفتاری روشی مؤثر در کاهش نگرانی از تصویر بدنی و حساسیت به طرد اجتماعی و نیز بهبود روابط با همسالان در دختران مبتلا به بلوغ زودرس است؛ بنابراین استفاده از این مداخله در کنار درمان‌های پزشکی می‌تواند نقش مهمی در ارتقای سلامت روان و سازگاری اجتماعی این دختران داشته باشد.