مدل علّی رابطه بین اختلال شخصیت مرزی، تحمل ناکامی و حساسیت طرد با رفتارهای مجرمانه تکانشی: نقش میانجی خشم خصیصه‌ای و مصرف مواد

چکیده

رفتارهای مجرمانه تکانشی از جمله رفتارهای پرخطر و پیچیده‌ای هستند که تحت تأثیر عوامل شخصیتی، هیجانی و بین‌فردی قرار دارند و می‌توانند پیامدهای گسترده‌ای در حوزه سلامت روان و امنیت اجتماعی ایجاد کنند. هدف پژوهش حاضر بررسی مدل علّی رابطه بین اختلال شخصیت مرزی، تحمل ناکامی و حساسیت طرد با رفتارهای مجرمانه تکانشی با نقش میانجی خشم خصیصه‌ای و مصرف مواد بود. پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی مبتنی بر مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل افراد دارای سابقه رفتارهای پرخطر و تکانشی مراجعه‌کننده به مراکز مشاوره و بازپروری شهر تهران در سال 2025 بود که از میان آنان 420 نفر با روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس شخصیت مرزی، مقیاس تحمل ناکامی، پرسشنامه حساسیت طرد، مقیاس خشم خصیصه‌ای، آزمون شناسایی اختلالات مصرف مواد و مقیاس تکانشگری بارت بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS-27 و AMOS-26 و از طریق تحلیل همبستگی پیرسون، مدل‌یابی معادلات ساختاری و آزمون بوت‌استرپ تحلیل شدند. نتایج نشان داد که اختلال شخصیت مرزی، تحمل ناکامی پایین و حساسیت طرد دارای اثر مستقیم و معنادار بر رفتارهای مجرمانه تکانشی بودند (0.001>P). همچنین خشم خصیصه‌ای و مصرف مواد نقش میانجی معناداری در روابط میان متغیرهای پیش‌بین و رفتارهای مجرمانه تکانشی ایفا کردند. شاخص‌های برازش مدل شامل 0.95=CFI، 0.93=GFI و 0.058=RMSEA بیانگر برازش مطلوب مدل پیشنهادی بودند. بیشترین اثر مستقیم بر رفتارهای مجرمانه تکانشی مربوط به خشم خصیصه‌ای بود. یافته‌های پژوهش نشان داد که ویژگی‌های شخصیت مرزی، ناتوانی در تحمل ناکامی و حساسیت نسبت به طرد اجتماعی از طریق افزایش خشم پایدار و گرایش به مصرف مواد، احتمال بروز رفتارهای مجرمانه تکانشی را افزایش می‌دهند. بر این اساس، مداخلات مبتنی بر تنظیم هیجان، کنترل خشم، بهبود تحمل ناکامی و درمان سوءمصرف مواد می‌توانند در کاهش رفتارهای تکانشی و خشونت‌آمیز مؤثر باشند.

کلیدواژگان: اختلال شخصیت مرزی، تحمل ناکامی، حساسیت طرد، خشم خصیصه‌ای، مصرف مواد، رفتارهای مجرمانه تکانشی