تحلیل روایت‌های زندگی بیماران مبتلا به پارانوئید: یک مطالعه کیفی

چکیده

هدف این پژوهش تحلیل روایت‌های زندگی بیماران مبتلا به هذیان‌های پارانوئید و شناسایی مؤلفه‌های اصلی تجربه زیسته آنان است. این پژوهش یک مطالعه کیفی با رویکرد تحلیل روایتی و روش تحلیل مضمون است. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته مک‌آدامز با بیماران مبتلا به اختلال پارانوئید بستری در بیمارستان رازی تهران جمع‌آوری شد. نمونه‌گیری هدفمند انجام گرفت و مصاحبه‌ها تا نقطه اشباع نظری با ۸ مشارکت‌کننده ادامه یافت. داده‌ها پس از پیاده‌سازی در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA تحلیل شدند. تحلیل داده‌ها نشان داد که تجربه زیسته بیماران شامل چندین محور اساسی است: تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم خانواده و اطرافیان در شکل‌گیری طرحواره‌های تهدیدمحور؛ نقش پررنگ تروماهای کودکی و نوجوانی در ایجاد بدبینی پایدار؛ وجود تعارض‌های هویتی، خودارزیابی منفی و احساس ناامنی در روابط بین‌فردی؛ برجستگی مشکلات هیجانی و جسمانی در استمرار چرخه افکار پارانویید؛ کاربرد راهبردهای مقابله‌ای ناکارآمد همچون اجتناب، انزوا و سرکوب هیجان؛ و استفاده از مکانیسم‌های دفاعی آسیب‌زا مانند فرافکنی و انکار که موجب تقویت الگوهای هذیانی می‌شود. از دل تحلیل مضامین، الگوهای مشترکی مانند اسناد بیرونی منفی، حساسیت تهدید، تضعیف انسجام خود، و سوءتعبیر نشانه‌های معمول اجتماعی استخراج شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که هذیان‌های پارانوئید ریشه در برهم‌کنش پیچیده عوامل رشدی، هیجانی، شناختی و اجتماعی دارند و روایت بیماران بازتابی از تجربه مداوم ناامنی، تروما، بی‌اعتمادی و برداشت‌های تهدیدمحور از جهان است. شناخت این ابعاد می‌تواند پایه‌ای برای طراحی مداخلات درمانی مؤثر، بازسازی روایت زندگی، تقویت تنظیم هیجان و بازپرداخت تروماهای دوران کودکی باشد.